Zamknij
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
StartMapa serwisuKontakt
Podkarpacki System e-Administracji Publicznej
Sondy
FACEBOOK
Gmina Rakszawa w obiektywie
CZAD
Mapa powodziowa
Gdziecko_pl
Aktualności roll-up
Sonda
Jak często korzystasz z informacji zamieszczanych na stronach urzędu
Często
wynik 39,47%
Sporadycznie
wynik 30,08%
Rzadko
wynik 30,44%
Łączna ilość głosów: 1672
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.

Tradycje

 

Tradycje włókiennictwa w Rakszawie

     Na ziemiach łańcuckiej i przeworskiej tkactwo było dobrze rozwiniętym rzemiosłem już w XVII wieku. Jego rozwojowi sprzyjał zapewne szlak handlowy Wrocław - Kijów, prowadzący przez Rzeszów, Łańcut, Przeworsk i Jarosław. Ponadto w Łańcucie zachował się statut płócienników z roku 1406. Rakszawę w przeszłości można określić krainą włókiennictwa, bowiem prawie w każdym domu znajdował się kołowrotek do ręcznego przędzenia wełny oraz ręczne krosno tkackie wykonane z drew-na, z częstokroć rzeźbionymi na nim motywami ozdobnymi. Tutejsze sukiennictwo wiąże się z tradycjami wołoskimi. Otóż Wołosi, osiedlając się na tych terenach, przynieśli ze sobą sztukę przerobu wełny owczej na sukno. Jako lud pasterski, Wołosi pozyskiwali wełnę z wypasanych przez siebie owiec. 


Zabudowania pierwszej manufaktury sukienniczej założonej w Rakszawie. Zdjęcie sprzed 1893 roku.

     Początki włókiennictwa związane są z czasami, w których zanikały stosunki feudalne, z wolna upadała gospodarka naturalna, natomiast rozwijały się stosunki kapitalistyczne. Rakszawscy rzemieślnicy wytwarzali sukno dla praktycznie całego regionu oraz dla pracowników leśnych, nazywanych Lesakami, którzy pracowali przy wyrębie drzewa w Puszczy Sandomierskiej. Wełnę dostarczali hodowcy szeroko rozwiniętej hodowli owiec. Byli nimi chłopi oraz pełnomocnicy majątków hrabiego Potockiego. W II poł. XIX wieku w samym tylko przysiółku Wołochy żyło 100 sukienników, którzy sukno wyra-biali na ręcznych warsztatach tkackich z przeznaczeniem na tzw. gunie i bundy. Produkowane wówczas sukno było stosunkowo grube, najczęściej brązowe, otrzymywane z wełny z owiec krajowych rasy "świniarka" i "cakiel". Ośrodek sukienniczy w Rakszawie należał do znanych w Galicji. W XVIII w. był tu folusz, o czym świadczy fakt, iż sukna tkane były dwukrotnie poddawane procesowi folowania. Na przełomie XIX i XX wieku znajdowało się tutaj siedem foluszy. Pięć z nich należało do chłopów sukienników, pozostałe zaś do Darowskiego oraz do nakiadcy - handlarza żydowskiego. Najaktywniejszymi sukiennikami w początkowym okresie galicyjskim byli: Antoni Babiarz, Jakub Basak, Antoni Kilia, Jan Kuca, Jakub Mierzwa, Józef Panek, Mariusz Swatek, Wojciech Śliż, Wojciech Woś. Sukiennicy początkowo przerabiali wełnę pochodzącą z owiec przez nich samych hodowanych. Później w miarę rozwoju rzemiosła wełnę dostarczali hodowcy, następnie tzw. nakładcy, co wywołało w pewnym momencie problem społeczny w Rakszawie. Problem ten spotkał się z szerokim oddźwiękiem. Zainteresowali się nim działacze społeczni, co z kolei przyczyniło się do powstania Manufaktury Włókienniczej, a potem Szkoły Sukienniczej. 


Widok ogólny od strony zachodniej na zabudowania podworskie z gazonem. Od lewej farbiarnia, komin i budynek fabryki. Fotografia sprzed 1893 roku.

     Na miejscu rozwiniętego rzemiosła ludowego powstał ośrodek fabryczny. Wkrótce rozwijający się przemysł w Rakszawie wyparł zupełnie chałupnicze rękodzieło ludowe. Produkowane przy użyciu energii mechanicznej, chemicznej, sił przyrody, z mniejszym o wiele zaangażowaniem sił ludzkich, wyroby fabryczne okazały się estetyczniejsze i - co ważne - liczniejsze. Ilość masowej produkcji przewyższała ilość produkcji chałupniczo- rękodzielniczej. Prawdopodobnie gdyby w Rakszawie nie powstała fabryka, to i tak rozwijający się przemysł wełniany w innych ośrodkach wywołałby nieunikniony upadek rękodzielniczego sukiennictwa. Więcej o Fabryce sukna w dziale "Instytucje"

Krajowa Szkoła Sukiennicza
    W roku 1893 z inicjatywy działacza ludowego i spółdzielczego, posła na Sejm Krajowy, Boleslawa Żardeckiego, powstała dwuletnia Krajowa Szkoła Sukiennicza. Stanowiła ona jedną z pierwszych szkół zawodowych o tym kierunku, zwłaszcza na wsi. Kształciła fachowców dla jeszcze rozwijającego się w tym okresie rzemiosła, a następnie dla przemysłu. Pierwszym dyrektorem szkoły został Stanisław Anczyc -jeden z prekursorów nauki o włókiennictwie, praktyk i pedagog, później także wybitny naukowiec, autor monografii i podręczników włókienniczych, jak np. "Farbiarstwo wełny". 


Szkoła sukiennicza, obecnie gimnazjum. Pierwotny wygląd dworskiego budynku administracyjnego majątku Mieczysława Darowskiego.
Fotografia sprzed 1893 roku.

    Podręcznik ten został wydany w 1898 r. we Lwowie, a jego zabytkowy wolumin znajduje się w zbiorach biblioteki Zespołu Szkół Włókienniczych w Rakszawie. Siedziba szkoły mieściła się w obiektach nabytych po Mieczysławie Darowskim. Do głównego budynku dobudowano południowe skrzydło z przeznaczeniem na internat i mieszkania nauczycieli. Z kolei budynek administracyjny majątku powiększono o pomieszczenia na tkalnię mechaniczną i ręczną. W początkowym okresie funkcjonowania szkoły, niełatwym z uwagi na brak podręczników i pomocy naukowych, uczęszczało do niej 80-100 uczniów. Po wybudowaniu Fabryki Sukna młodzież mogła odbywać w niej praktykę. Wówczas dyrektorem szkoły był inż. Jan Kunstman, równocześnie dyrektor fabryki. Był on autorem bardzo przydatnych skryptów do przedmiotów zawodowych. W 1918 roku szkoła zmieniła nazwę na Państwową Szkołę Sukienniczą, w 1922 zaś zmienił się czas trwania nauki z 2 lat na 3. Biorąc pod uwagę fakt, że w nauce włókiennictwa zawierają się 4 zasadnicze działy, czyli przędzalnictwo, tkactwo, wykańczalnictwo, farbiarstwo, uczniowie szkoły rakszawskiej o wysokim poziomie nauczania uczyli się teoretycznie wszystkie- natomiast praktycznie na I kursie tkactwa ręcznego, na II tkactwa mechanicznego, a na III wybierali jedną ze specjalności włókienniczych. Po 40 latach działalności szkoły, w 1932 roku w czasie wielkiego kryzysu gospodarczego placówkę tę zamknięto, co uzasadniano brakiem finansów. Tuż po zamknięciu społeczność wsi rakszawskiej podjęła usilne starania o ponowne otwarcie szkoły. Miało do tego dojść  1.IX. 1939 - niestety, tego dnia rozpoczęła się agresja Niemiec hitlerowskich na Polskę.


Wjazd na teren Szkoły Sukienniczej. W czasie okupacji w budynku dworu znajdował
się posterunek policji państwowej a w Szkole Sukienniczej poczta. Rok 1943.

    Za sprawą Społecznego Komitetu Reaktywowania Szkoły Włókienniczej w Rakszawie jesienią 1944 roku naukę w szkole podjęło 120 uczniów. Oprócz pobierania nauki uczniowie ci własnym wysiłkiem przeprowadzili większość koniecznych remontów i prac porządkowych, bowiem Gimnazjum Włókiennicze rozpoczęło swą działalność w wyjątkowo trudnych i kiepskich warunkach. Po upaństwowieniu w 1946 roku, nazwa szkoły brzmiała następująco: Państwowa Szkoła Włókiennicza w Rakszawie. Niebawem nazwa ta została zmieniona na Państwowe Gimnazjum Włókiennicze, a później na Gimnazjum i Liceum Włókiennicze. W czerwcu 1946 roku z 3-letnim opóźnieniem szkoła uroczyście obchodziła jubileusz 50-lecia istnienia, na który przybył były dyrektor Jan Konstman, żyjący nauczyciele z tamtego okresu, przedstawiciele kuratorium w Rzeszowie i ministerstwa z Warszawy. Odbył się jednocześnie zjazd absolwentów. Szkoła rozwijała się, przybywało uczniów, zwiększała się kadra nauczycielska, liczba oddziałów. Wymagania wobec uczniów były wysokie, dzięki czemu absolwenci szkoły byli dobrze przygotowanymi fachowcami, potrafiącymi nawet kierować całością produkcji zakładu włókienniczego. Od czasu reaktywowania szkoły 3.X.1944 r. jej dyrektorem był Stanisław Frączek. Po nim stanowisko to kolejno pełnili: Jan Nowak (w latach 1954-1958), Wacław Machnik (1958-1959), następnie Aleksander Ziemba (1959-1963), Jan Sander (1963-1973) oraz Eugeniusz Sobuś od 1973 do 1989. Od 1989 roku funkcję dyrektora pełni Andrzej Bardjan. W lipcu 1968 roku szkoła obchodziła kolejny jubileusz, tym razem 75-lecia istnienia. Zasadnicza Szkoła Zawodowa otrzymała wówczas imię Manifestu Lipcowego. Ponadto wręczono jej sztandar, a do użytku oddano nowy budynek warsztatowy oraz basen kąpielowy. W latach siedemdziesiątych zaplecze szkoły wzbogaciło się o internat, a także halę sportową. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji szkoła otrzymała nową nazwę Zespołu Szkół Wlókienniczych. Znaczącemu powiększeniu uległa baza materiałowa, m.in. warsztaty szkolne zaopatrzono w maszyny umożliwiające pełną realizację programu nauczania w poszczególnych zawodach i specjalnościach, ponadto zorganizowano 20 pracowni przedmiotowych z pełnym nowoczesnym sprzętem audiowizualnym. Szkoła oprócz świetlicy, biblioteki, sali gimnastycznej dysponuje salą widowiskową ze sceną - miejscem szczególnym dla Rakszawskiego Teatru Szkolnego, którego działalność, pełna pasji, prawdziwego entuzjazmu i młodzieńczego zapału trwa już ponad 50 lat. Jesienią 1993 roku miała miejsce uroczystość jubileuszowa 100-lecia Szkoły Włókienniczej. Wówczas nadano szkole imię Boleslawa Żardeckiego. Z okazji okrągłego jubileuszu staraniem szkoły została wydana książka pt. "Szkoła Sukiennicza. Zespół Szkół Włókienniczych im. Bolesława Żardeckiego w Rakszawie 1893-1993" pod redakcją Andrzeja Bardjana, Marii Mateuszek i Marii Wróbel. Od momentu powstania szkoły jej patronem była Fabryka Sukna, choć dopiero 26.XI.1990 roku została zawarta oficjalna umowa patronacka, mówiąca o współpracy szkoleniowo - wychowawczej, produkcyjnej i gospodarczej. Kończąc ten zarys dziejów Szkoły Włókienniczej, warto przytoczyć wypowiedź pochodzącego z Rakszawy prof. dr n.t. Zbigniewa Wawrzaszka. W rozmowie przeprowadzonej dla "Rakszawskich Aktualności" (nr 45 IX-X 1997), powiedział: "Zespól Szkół Wlókienniczych jest bardzo ważną placówką szkolną dla najbliższego regionu. W pierwszych latach po wojnie ta szkoła kształciła kadrę włókienniczą Polski, w tym dla Łodzi, Bielska -Białej, Białegostoku, Zagania. Dotyczy to zwłaszcza przemysłu wełniarskiego. Takich szkół jest niewiele w Polsce. Polski przemysł tekstylny ma wiele zagrożeń. Jednym z nich jest brak wykwalifikowanych kadr. W tym zakresie Zespól Szkól Włókienniczych w Rakszawie ma do spełnienia ważną rolę".

UG Rakszawa
Do góry
Biuletyn Informacji Publicznej
Galeria
Kalendarz_Imprez
Fundusze Europejskie
Gminny portal mapowy
BSP
Biuletyn
GEOPORTAL
ENERGOKOM
cedig
LGD
Zarządzanie kryzysowe
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
wtorek, 25 kwietnia 2017
115 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
imieniny
Jarosława, Marka, Wiki
Rozkład jazdy
Pogoda
Gminny Ośrodek Kultury i Czytelnictwa w Rakszawie
Licznik odwiedziń: 0409776
Urząd Gminy w Rakszawie, Rakszawa 506, 37-111 Rakszawa, pow. Łańcucki, woj. podkarpackietel.: (017) 22 61 281, fax: (017) 22 61 677, email: sekretariat@rakszawa.plNIP: 815-13-87-952, Regon: 001002840NR Rachunku BS ŻOŁYNIA 63 9175 0000 2001 0001 6476 0001
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI